Door Jeroen van Kleef

Waar partijen hoopten op een goed debat over de lokale aangelegenheden worden de verkiezingen nu een referendum over het opstappen van de PvdA uit het kabinet. Wie krijgt de schuld? De signale n zijn gemengd. Aan de ene kant schiet de partij van Wouter Bos omhoog in de peilingen van Maurice de Hond, aan de andere kant staat de oude wetmatigheid in de politiek: wie breekt betaalt.

Die wetmatigheid gaat eigenlijk niet op. Het gebeurt, zoals bij D66 na het vallen van Balkenende 2, maar soms wordt de brekende partij ook beloond door de kiezer. Kijk maar na de val van het kabinet Balkenende 1, waar VVD en CDA respectievelijk 4 en 1 zetel wonnen in de daaropvolgende verkiezingen. En dit zijn alleen nog maar de voorbeelden uit de recente geschiedenis. In het verdere verleden gaat deze wetmatigheid ook lang niet altijd op. Het is dus niet automatisch zo dat de PvdA moet boeten voor de breuk met het kabinet.

Met landelijke verkiezingen aanstaande rond eind mei of begin juni en de gemeenteraadsverkiezingen over een week, moeten de lokale politici zich af gaan vragen hoe zij hun boodschap nu nog voor het voetlicht kunnen brengen. In Amsterdam hangen al posters van landelijke PvdA-kopstukken en dit zal zich snel gaan verspreiden door het land. Met de PvdA kopstukken als ambteloos burger is het campagneteam voor de Tweede Kamerverkiezingen ook een feit.

Gebroken kabinetten in Groningen
Als de gemeenteraadsverkiezingen in 2006 en de Tweede Kamerverkiezingen in hetzelfde jaar een voorspellende waarde hebben dan gaan we een spannende tijd tegemoet. Er was eigenlijk geen duidelijke lijn te trekken in Groningen tussen het falen van het kabinet Balkenende 3 en de uiteindelijke verkiezingsuitslagen. Bij het kabinet Balkenende 1 en de daaropvolgende verkiezingen ging in Groningen met name de PvdA met een grote sprong vooruit. De LPF stortte in en de Groningse kiezer gaf zijn stem aan een andere partij. De andere landelijke partijen bleven nagenoeg gelijk in de stad.

Iedere verkiezing heeft zijn eigen dynamiek. Met twee grote verkiezingen aanstaande en de val van het kabinet vers in het geheugen gaat ook deze cyclus zijn eigen karakter ontwikkelen. Een ding lijkt vast te staan: Het veld is open. Alle partijen maken nu kans op winst en verlies, want de Groningse kiezer laat zich niet heel snel van zijn stuk brengen door turbulente tijden in Den Haag. Het is nu zaak voor de politici om u te overtuigen tijdens de resterende campagne.

Door Jeroen van Kleef

Het zit de SP bepaald niet mee. Ze hebben een aanhang die de partij trouw lijkt te blijven maar veel extra daar bovenop lijkt er niet te zijn. Sinds begin 2007 is het er niet beter op geworden, toen de partij nog geregeld op dertig zetels stond in de peilingen. Sindsdien is de SP aan een langzame maar overduidelijke afdaling begonnen naar een kleine twaalf zetels in de Tweede Kamer. De SP moet de verkiezingen zien te overleven en niemand weet hoe het af gaat lopen.

In een onderzoek van Elsevier is duidelijk geworden dat zowel VVD als SP zich zorgen moeten maken om Geert Wilders. Door het overtuigende populisme van Wilders lopen kiezers over van SP naar PVV en de rechtervleugel van de VVD maakt dezelfde overstap. Niet met grote aantallen kiezers tegelijk, maar kleine clubjes hier en daar.

Als gevolg van het wegdruppelen daalt de SP overal in de stad, ook in de SP-bolwerken Lewenborg, De Hoogte en Beijum. Nu is bolwerk een relatief begrip omdat de PvdA in alle wijken (vaak met afstand) de grootste is, behalve De Hoogte waar de SP het grootste kiezersaantal had in 2006.

Gezien de peilingen lijkt het waarschijnlijk dat de SP zetels gaat verliezen. De campagne kan dan nog zo goed gaan, maar de landelijke stemming heeft ook zijn weerslag op de Groningse SP. Een klein lichtpuntje is wel dat de PVG geen echte bedreiging lijkt te zijn voor de populistische boodschap van de socialisten. Toch moet de partij rekening gaan houden met een milde teruggang in kiezers. Ook in de Europese verkiezingen van vorig jaar was namelijk al een daling waar te nemen van het aantal SP-stemmers. Zetelwinst lijkt dan ook onwaarschijnlijk.

Toch blijft de SP een mysterie en iedere voorspelling blijft een speculatie. Hoe trouw is de SP-aanhang? Hoeveel ontevreden kiezers zullen de overstap wagen naar de PvdA of PVG? Is de Groningse SP-stemmer diep rood of populistisch rood? Zijn de aantallen kiezers die ‘wegdruppelen’ bij de SP voldoende voor zetelverlies? Wie het weet mag het zeggen, maar wellicht zijn dat vragen voor de ‘Hulp-Jannies’.

Door Jeroen van Kleef

De basis voor een rechts Groningen bestaat eigenlijk niet. De intocht van studenten, de harde kern van de PvdA en de stevige basis van de SP zorgen ervoor dat een rechts Groningen onmogelijk is. Een minder links Groningen behoort wel tot de mogelijkheden. Met de wederopstanding van Trots op Nederland, de Partij voor de Vrijheid en de VVD is het druk op de rechtervleugel.

De vraag die dan moet worden gesteld is of de rechtse partijen elkaar beconcurreren om dezelfde kiezers of dat door de nieuwe rechtse partijen een eigen doelgroep wordt aangesproken. Trots op Nederland doet in Groningen niet mee en die laten we dan ook maar even voor wat het is. De PVV van Geert Wilders doet ook niet mee, maar een voormalig stagiair van Wilders doet wel mee aan de verkiezingen onder de naam ‘Partij Vrij Groningen‘. Ook de VVD doet in de stad mee, onder aanvoering van lijsttrekker Betty de Boer.

De twee partijen hebben het landelijk met elkaar aan de stok, maar lokaal lijkt dit juist minder logisch. De VVD scoort goed in de binnenstad, in Helpman en in de Schilderswijk. De PVV is juist heel sterk in Oosterhogebrug, Vinkhuizen en Hoogkerk. De overlap, in geografische zin, is dus minimaal. Onder de omstandigheden van de Europese verkiezingen van vorig jaar, zouden de PVG en VVD zonder veel problemen stemmen kunnen verzamelen zonder elkaar daarbij in de weg te zitten.

Maar voor de PVG is er een heel ander probleem. De partij is nieuw, niet door Geert Wilders opgezet en voert zijn campagne op een verkiezingsprogramma [pdf] dat amper drie a4′tjes kan vullen. Tegenover de meer traditionele (en landelijke) partijen die hun voorstellen expliciet en vaak tot in detail doen, stelt de PVG een aantal vage uitspraken over verloedering en ‘zorgwekkende demografische ontwikkeling’. Het is niet de concurrentie met de VVD die de PVG zal tegenwerken maar de politieke bloedarmoede die de partij zichzelf aandoet.

De link met de PVV werd, ondanks treffende gelijkenis in naam en logo, ontkend door de lijsttrekker van PVG Matthijs Jansen. In een eerder item van OOG Radio werd hij gevraagd naar zijn beweegredenen voor het vormen van de PVG en zijn stage bij de PVV (het fragment). Dit is ook meteen het grootste probleem voor de ploeg van Jansen. Hij is niet gelieerd aan, opereert zonder steun van en heeft geen toestemming van Geert Wilders. De partij heeft amper een programma en de kandidaten zijn onbekenden in de lokale politiek. De enige reden waarom de PVG succes zou kunnen hebben is nu juist de grote afwezige: PVV-leider Geert Wilders. Zonder hem is de partij overgeleverd aan de eigen vaardigheden van de kandidaten, en de grote vraag is of de partij wel kiezers kan vinden zonder het Haagse kopstuk als stemmentrekker.

De VVD lijkt niet veel te vrezen te hebben van de PVG, maar moet zich wel zorgen maken over de beroerde landelijke peilingen. Hoewel VVD-leider Mark Rutte zich steeds beter weet te handhaven in het debat, wordt hij regelmatig overschaduwd door het vuurwerk van Alexander Pechtold en Geert Wilders. De landelijke partij kan de lokale VVD ondersteunen maar als de VVD stemmen wil halen zal lijsttrekker Betty de Boer het toch moeten hebben van haar lokale standpunten. Vier jaar geleden zat de partij nog in het college en in het huidige klimaat is het niet ondenkbaar dat dit na de verkiezingen ook weer zo zal zijn.

Het probleem voor de VVD is dat de partij eigenlijk zelden boven zichzelf uitstijgt. Het is een solide partij met een redelijk vaste aanhang. De huidige landelijke peilingen voorspellen geen winst maar een gelijk zetelaantal voor de partij. De huidige vijf zetels zouden er dus ook vijf blijven. Maar als de ploeg van Betty de Boer in staat is om de lokale punten goed over het voetlicht te brengen kan de partij nog wel een extra zetel binnenslepen. Dit zal dan puur de verdienste zijn van de lokale partij, want de landelijke VVD doet het niet beter dan tijdens de verkiezingen van 2006.

De VVD kan voorzichtig eens een zaaltje gaan boeken voor de collegeonderhandelingen, niets is zeker in de politiek maar de voortekenen zijn gunstig. Natuurlijk hangt alles af van de Groningse kiezer, maar de VVD is met vijf zetels een serieuze onderhandelingspartner van de PvdA die waarschijnlijk de onderhandelingen mag gaan aanvoeren.

De PVG gaat voor drie á vier zetels, aldus de lijsttrekker. Maar gezien de bloedarmoede waaronder de partij gebukt lijkt te gaan, is er nog veel werk aan de winkel voordat zelfs een enkele zetel zeker is. De partij zal hard moeten knokken en hopen op het succes van Geert Wilders mee te liften in de stad, zoals bij de Europese verkiezingen van vorig jaar. Maar zoals altijd geldt: in het verleden behaalde resultaten bieden geen garantie voor de toekomst.

Door Jeroen van Kleef

Het zit D66 mee: in de peilingen gaat staat de partij op het hoogste zetelaantal in jaren en de opkomst van Geert Wilders zorgt voor extra aandacht in de pers. De duidelijke stellingname tegen Wilders legt D66 geen windeieren. Met name teleurgestelde PvdA-stemmers stappen over op de sociaaldemocraten. De een zijn dood is , spreekwoordelijk, de ander zijn brood. Waar Rita Verdonk midden 2008 piekte op tweeëntwintig zetels om vervolgens volledig in te storten, is D66 met een langzame opmars bezig naar een verkiezingsoverwinning. De laatste peilingen hebben de democraten op achttien zetels en ongeveer twaalf procent van de stemmen.

Als de democraten dat percentage hier in Groningen zouden krijgen dan betekent dat een groei van twee naar vijf zetels. Meer dan een verdubbeling en dat zou een verkiezingszege van formaat zijn voor de ploeg van lijsttrekker Ton Schroor. Ook hier gaat weer op dat Groningen geen Den Haag is, en dat de Groningse kiezers zo hun eigen gedachten hebben over politiek. Toch zal D66 hoge ogen gooien door de grote aantallen studenten die in de stad wonen. D66 is een partij die van oudsher goed ligt bij studenten en jongeren, een doelgroep waar ook de PVV op aast.

D66 in Groningen
D66 is vooral populair in de wijken waar veel studenten zijn zoals de binnenstad en de schilderswijk. Toch heeft de partij nog een wereld te winnen in bijvoorbeeld Lewenborg en Vinkhuizen, waar D66 constant impopulair lijkt te zijn. De samenstelling van die wijken is ook heel anders. In plaats van grote aantallen studenten en hoogopgeleiden, wonen er juist veel mensen met een lagere opleiding en is er een hogere werkloosheid. Als Schroor en zijn ploeg in staat zijn om die wijken voor zich te winnen dan is een verkiezingszege bijna een zekerheid. Toch zal dat een flinke dobber zijn voor de nieuwbakken ploeg van de sociaal-liberalen omdat juist wijken als Vinkhuizen en Hoogkerk in de Europese verkiezingen van afgelopen jaar naar de PVV van Geert Wilders gingen.

De concurrentie is niet direct met de PVV of de Groningse PVG, maar wel met de PvdA. Het is duidelijk dat de grootste winst te behalen valt bij de teleurgestelde achterban van de PvdA. Regeringspartijen worden altijd gestraft in tijden van crisis en dit verkiezingsjaar zal daar geen uitzondering op zijn. De grote vraag blijft hoe goed de Groningse afdeling van D66 het Pechtold -effect kan uitbuiten.

Door Jeroen van Kleef

De samenstelling van de huidige raad is bij de vorige raadsverkiezingen in maart 2006 tot stand gekomen. De PvdA won toen flink en ging van negen zetels in 2002 naar twaalf van de negenendertig zetels in de huidige raad. Het grote verschil met toen zijn de landelijke peilingen van de PvdA. In maart 2006 haalde de PvdA de hoogste peilingscijfers sinds Joop den Uyl. De partij stond op 60 zetels en dat is een schril contrast met nu. In de laatste peiling van Synnovate komt de PvdA niet verder dan negentien zetels. De lage peilingen en het feit dat de sociaaldemocraten in de regering en het college zitten, zorgen voor een onmogelijke taak voor lijsttrekker Frank de Vries. De enige hoop lijkt de trouwe Groningse PvdA-aanhang die de partij de laatste zestien jaar niet in de steek heeft gelaten.

2002 & 2006
In 2002 had de partij ook al flink verloren. Van de dertien zetels in 1998 verloor de Groningse PvdA vier zetels en werd ze gereduceerd tot negen zetels in de raad. Ook deze verkiezingsuitslag staat weer in nauw verband met de stemming die er op dat moment in het land heerste. Pim Fortuyn was in opkomst en zou later dat jaar vermoord worden en de PvdA, nog altijd geassocieerd met ‘paars’, stond zwaar onder druk. Het kabinet Paars 2 viel daags na de gemeenteraadsverkiezingen door het NIOD-rapport over de val van de enclave Srebrenica in het voormalig Joegoslavië.Het was de tijd van Melkert en Fortuyn, waarin ook de lokale PvdA in de hoek zat waar de klappen vielen.

Omgekeerd was die trend ook waar te nemen voor de winst van de PvdA in 1998. In hetzelfde jaar als de herverkiezing van Wim Kok als premier, deed ook de lokale PvdA goede zaken. Het eerste kabinet paars had de partij geen windeieren gelegd en ze behaalden in de raad dertien zetels. In de kamer kreeg de partij vijfenveertig zetels, wat vooral de verdienste was van het populaire kabinet Paars 1 en het goede economische klimaat.

Groningen is niet Den Haag
De peilingen van dit moment zien er niet rooskleurig uit voor de sociaaldemocraten. De partij haalt nog maar negentien zetels in de Tweede Kamer, tegenover drieëndertig die zij nu heeft. Dat is lager dan bij de peilingen in 2002. Het zijn nog maar peilingen, toch is het huidige klimaat voor de PvdA een spreekwoordelijke donderwolk die boven de hoofden van lokale PvdA lijsttrekkers hangt.

Toch is het vergelijk met de landelijke PvdA niet helemaal perfect. Het geeft feilloos aan wanneer de PvdA in de raad verliest en wint, maar Groningen is een PvdA bolwerk met bijzonder trouwe kiezers. Wat er de afgelopen 16 jaar ook gebeurde in Den Haag, de PvdA was grootste partij in de stad. In het huidige politieke klimaat is verlies voor de PvdA onvermijdelijk, maar het verlies van de positie als grootste partij van de stad zou bijzonder pijnlijk zijn voor de partij en voor haar lijsttrekker.